Velayet değişikliği davası, boşanma sonrası çocuğun velayeti kendisine verilen ebeveynin bu görevi gereği gibi yerine getirememesi, çocuğun üstün yararının zedelenmesi veya yaşam koşullarının değişmesi gibi nedenlerle mevcut velayet düzeninin yeniden değerlendirilmesini sağlayan bir davadır. Türk Medeni Kanunu’na göre velayetin her zaman çocuğun üstün yararı esas alınarak belirlenmesi gerektiğinden, şartlar değiştiğinde velayetin değiştirilmesi mümkündür. Bu dava, aile hukukunda en sık başvurulan koruyucu başvuru yollarından biri olup, özellikle son yıllarda sosyal ve ekonomik koşulların değişmesiyle daha da önem kazanmıştır.
Türk Medeni Kanunu’nun 183 ve devamı maddelerine göre, boşanma kararından sonra ortaya çıkan yeni durumlar velayet düzeninin değiştirilmesini gerektiriyorsa, mahkeme velayetin değiştirilmesine karar verebilir. Yargılamanın temel ölçütü her zaman “çocuğun üstün yararı”dır. Anne veya babanın taleplerinden bağımsız olarak, çocuğun fiziksel, ruhsal ve sosyal gelişiminin hangi ebeveyn yanında daha sağlıklı ilerleyeceği değerlendirilir. Yani yargılamanın tamamında önemli olan tek süje çocuktur.
Hangi Durumlarda Velayet Değişikliği Talep Edilebilir?
Velayetin değiştirilmesi için mutlaka önemli ve yeni bir sebep ortaya çıkmış olmalıdır. Uygulamada velayet değişikliği sebepleri arasında şunlar sayılabilir:
- Velayeti elinde bulunduran ebeveynin çocuğun temel ihtiyaçlarını karşılayamaması
- Çocuğa karşı ilgisizlik, ihmal veya kötü muamele iddiaları
- Çocuğun eğitim, sağlık veya güvenlik şartlarının zarar görmesi
- Ebeveynin hayat şartlarında ciddi değişiklikler (ağır hastalık, alkol–madde bağımlılığı, psikolojik sorunlar vb.)
- Çocuğun başka kişilerce bakılması ve ebeveynin fiilen velayet görevini yerine getirmemesi
- Çocuğun görüşünün değişmesi (belirli yaştan sonra çocuğun beyanı dikkate alınır)
- Kişisel ilişkiyi engelleme, çocuğu diğer ebeveynle görüştürmeme
- Taşınma, şehir değişikliği veya okul düzeninin bozulması
Bu sayılanlar yalnızca birer örnek olup, her somut olay mahkeme tarafından ayrı değerlendirilir.
Velayet Değişikliği Davasında Yetkili Mahkeme
Velayet değişikliği davası Aile Mahkemesi’nde açılır. Yetkili mahkeme çocuğun yerleşim yeri mahkemesidir. Bu düzenleme çocuğun korunması amacıyla özel olarak belirlenmiştir.
Velayet Değişikliği Davasında Bazı Önemli Deliller Nelerdir?
Velayet değişikliği talepleri mutlaka delil ile desteklenmelidir. En sık kullanılan deliller: Okul kayıtları ve devamsızlık durumları, sağlık raporları veya tedavi kayıtları, psikolojik değerlendirme raporları, pedagog raporları, çocuğa bakımı üstlenen kişilerin tespiti, uyuşturucu, alkol, şiddet gibi risklere ilişkin tutanaklar olabilir. Mahkemenin esas aldığı kriter somut ve ispatlanabilir veridir. Mahkemeler bu delillerin değerlendirilmesi konusunda geniş bir takdir yetkisine sahiptir.
Velayet Değişikliği Davasında Geçici Tedbir İstenebilir mi?
Çocuğun acilen korunmasını gerektiren bir durum varsa mahkemeden geçici velayet tedbiri talep edilebilir. Bu sayede dava sonuçlanana kadar çocuk risk altında bırakılmaz. Bu tedbirin uygulanabilmesi için çocuğun korunma ihtiyacının başka şekilde karşılanamaması ve elzem olması gerekir.
Velayet değişikliği davası, her aşamasında çocuğun üstün yararının gözetildiği hassas bir süreçtir. Davayı açarken ileri sürülen nedenlerin somut, ispatlanabilir ve çocuğun sağlığı, güvenliği ve gelişimi açısından önemli olması gerekir. Bu nedenle velayetle ilgili uyuşmazlıklarda profesyonel hukuki destek alınması, sürecin doğru yürütülmesi ve çocuğun korunması açısından büyük önem taşır.